Παγκόσμια Ημέρα Καρδιάς: Η πρόληψη ξεκινά πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα

Τι γνωρίζουμε σήμερα για την πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων και ποιος είναι ο ρόλος του έγκαιρου καρδιολογικού και εργαστηριακού ελέγχου.

Στις 29 Σεπτεμβρίου τιμάται κάθε χρόνο η Παγκόσμια Ημέρα Καρδιάς, η οποία καθιερώθηκε από την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καρδιάς (World Heart Federation) σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO).

Το μήνυμα της ημέρας είναι ουσιαστικό: μεγάλο μέρος των καρδιαγγειακών νοσημάτων μπορεί να προληφθεί.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περίπου 19,8 εκατομμύρια άνθρωποι πέθαναν από καρδιαγγειακά νοσήματα το 2022. Παράλληλα, η World Heart Federation επισημαίνει ότι έως και το 80% των πρόωρων θανάτων από καρδιαγγειακή νόσο θα μπορούσε να προληφθεί με έγκαιρο έλεγχο, κατάλληλη φροντίδα και αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

Η πρόληψη προηγείται των συμπτωμάτων.

Στη βάση πολλών από τα συχνότερα καρδιαγγειακά νοσήματα βρίσκεται η αθηροσκλήρωση.

Η αθηροσκλήρωση είναι μια χρόνια διαδικασία κατά την οποία δημιουργούνται σταδιακά αθηρωματικές πλάκες στο τοίχωμα των αρτηριών. Στη διαδικασία αυτή συμμετέχουν λιποπρωτεΐνες που μεταφέρουν χοληστερόλη - κυρίως η LDL και άλλα αθηρογόνα σωματίδια - καθώς και φλεγμονώδεις μηχανισμοί.

Οι αλλοιώσεις αυτές μπορούν να αρχίσουν ήδη από νεαρή ηλικία και να εξελίσσονται για πολλά χρόνια χωρίς να προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πρώτη εκδήλωση της νόσου μπορεί να είναι ένα σοβαρό οξύ συμβάν, όπως ένα έμφραγμα του μυοκαρδίου ή ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Αυτός είναι και ο πραγματικός ρόλος της πρόληψης: να προηγείται της νόσου και των συμπτωμάτων.

Δεν περιμένουμε να αισθανθούμε ότι «κάτι δεν πάει καλά». Ο περιοδικός καρδιολογικός έλεγχος και ο κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος αποσκοπούν στον έγκαιρο εντοπισμό των παραγόντων κινδύνου, ώστε να μπορούν να αντιμετωπιστούν πριν προκαλέσουν βλάβη.

Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος είναι πολυπαραγοντικός.

Η υγεία της καρδιάς δεν καθορίζεται από μία εξέταση, από μία τιμή χοληστερόλης ή από έναν μόνο παράγοντα.

Ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Ορισμένους δεν μπορούμε να τους αλλάξουμε, όπως την ηλικία, το φύλο και την κληρονομικότητα. Πολλούς όμως μπορούμε να τους επηρεάσουμε σημαντικά - και εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο μέρος της δύναμης της πρόληψης.

• Αρτηριακή πίεση. Η αυξημένη αρτηριακή πίεση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και πολύ συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας του 2024, τιμές αρτηριακής πίεσης στο ιατρείο ≥140/90 mmHg ορίζουν την υπέρταση, ενώ συστολική πίεση 120–139 mmHg ή διαστολική 70–89 mmHg χαρακτηρίζεται πλέον ως «αυξημένη αρτηριακή πίεση» και απαιτεί αξιολόγηση στο πλαίσιο του συνολικού κινδύνου.  (ESC, 2024)

• Σάκχαρο και σακχαρώδης διαβήτης. Ο σακχαρώδης διαβήτης αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ και οι διαταραχές του μεταβολισμού της γλυκόζης πριν από την εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη έχουν σημασία. Η γλυκόζη νηστείας και η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) αποτελούν βασικές εξετάσεις για την αξιολόγηση του γλυκαιμικού μεταβολισμού. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις ο θεράπων ιατρός μπορεί να ζητήσει περαιτέρω διερεύνηση της ινσουλινοαντίστασης, όμως η ινσουλίνη νηστείας και δείκτες όπως ο HOMA-IR δεν αποτελούν εξετάσεις γενικού προληπτικού ελέγχου για όλους.

• Λιπίδια του αίματος. Η LDL χοληστερόλη έχει κεντρικό και αιτιολογικό ρόλο στην αθηροσκλήρωση και παραμένει ο κύριος θεραπευτικός στόχος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το λιπιδαιμικό προφίλ εξαντλείται στην LDL. Τα τριγλυκερίδια έχουν επίσης σημασία: οι νεότερες ευρωπαϊκές οδηγίες αντιμετωπίζουν την υπερτριγλυκεριδαιμία ως πρόσθετο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου. Η συνολική αξιολόγηση των λιπιδίων πρέπει επομένως να περιλαμβάνει LDL, HDL και τριγλυκερίδια και, όπου χρειάζεται, επιπλέον δείκτες.

• Κάπνισμα. Το κάπνισμα επιβαρύνει τα αγγεία και αυξάνει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η διακοπή του αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις πρόληψης.

• Σωματικό βάρος. Η παχυσαρκία και ιδιαίτερα η αυξημένη περίμετρος μέσης συνδέονται με υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη και δυσλιπιδαιμία - καταστάσεις που με τη σειρά τους ευνοούν την ανάπτυξη και εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης.

• Καθιστική ζωή και έλλειψη φυσικής δραστηριότητας. Η συστηματική κίνηση και άσκηση αποτελούν βασικό τμήμα της καρδιαγγειακής πρόληψης.

• Τρόπος ζωής. Η διατροφή, το σωματικό βάρος, η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, ο ύπνος και η διαχείριση του χρόνιου στρες επηρεάζουν συνολικά την καρδιαγγειακή υγεία.
  

Υπάρχουν επίσης παθήσεις και καταστάσεις που μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο, όπως η χρόνια νεφρική νόσος, ορισμένες χρόνιες φλεγμονώδεις παθήσεις και ειδικές καταστάσεις που αφορούν τις γυναίκες, όπως η πρόωρη εμμηνόπαυση ή ορισμένες επιπλοκές της εγκυμοσύνης.

Δεν υπάρχουν οι ίδιες εξετάσεις και οι ίδιοι στόχοι για όλους.

Η σύγχρονη καρδιολογία δεν αξιολογεί έναν άνθρωπο κοιτώντας έναν μεμονωμένο αριθμό.

Ο καρδιολόγος συνεκτιμά την ηλικία, την αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, τα επίπεδα των λιπιδίων, την παρουσία διαβήτη ή άλλων παθήσεων, το οικογενειακό ιστορικό και πολλούς ακόμη παράγοντες.

Από αυτή τη συνολική εικόνα καθορίζονται το πόσο συχνά χρειάζεται έλεγχος, ποιες εξετάσεις έχουν πραγματικά αξία και ποιοι πρέπει να είναι οι στόχοι για τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

Για παράδειγμα, ο επιθυμητός στόχος της LDL χοληστερόλης δεν είναι ίδιος για όλους. Όσο μεγαλύτερος είναι ο συνολικός καρδιαγγειακός κίνδυνος, τόσο αυστηρότερος μπορεί να είναι ο θεραπευτικός στόχος. Οι νεότερες ευρωπαϊκές οδηγίες εξακολουθούν να βασίζουν την ένταση της αντιμετώπισης στον συνολικό κίνδυνο του κάθε ασθενούς. 

Γι’ αυτό και η ερμηνεία των εργαστηριακών αποτελεσμάτων πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο της συνολικής ιατρικής εκτίμησης.

Ο εργαστηριακός έλεγχος στην πρόληψη

Ο εργαστηριακός έλεγχος αποτελεί σημαντικό εργαλείο καρδιαγγειακής πρόληψης, επειδή μπορεί να αποκαλύψει παράγοντες κινδύνου πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα.

Και δεν περιορίζεται σε «μια χοληστερόλη».

Βασικό λιπιδαιμικό προφίλ. Περιλαμβάνει ολική χοληστερόλη, LDL, HDL και τριγλυκερίδια. Η LDL αποτελεί βασικό θεραπευτικό στόχο, ενώ τα αυξημένα τριγλυκερίδια έχουν επίσης ιδιαίτερη σημασία, ιδίως όταν συνυπάρχουν διαταραχές του μεταβολισμού, παχυσαρκία ή σακχαρώδης διαβήτης. Χρήσιμη μπορεί να είναι και η non-HDL χοληστερόλη, η οποία αποτυπώνει συνολικότερα τα αθηρογόνα λιποπρωτεϊνικά σωματίδια.

Λιποπρωτεΐνη(a) – Lp(a). Καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό γενετικά και επηρεάζεται πολύ λιγότερο από τον τρόπο ζωής σε σχέση με άλλα λιπίδια. Αυξημένες τιμές αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα καρδιαγγειακού κινδύνου, ακόμη και όταν η LDL δεν είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες προτείνουν να εξετάζεται τουλάχιστον μία φορά στη ζωή κάθε ενήλικα. Escardio

Απολιποπρωτεΐνη Β – ApoB. Αποτελεί δείκτη του αριθμού των αθηρογόνων λιποπρωτεϊνικών σωματιδίων και μπορεί να προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν αυξημένα τριγλυκερίδια, σακχαρώδης διαβήτης, παχυσαρκία ή μεταβολικές διαταραχές.

Γλυκαιμικός έλεγχος. Η γλυκόζη νηστείας και η HbA1c βοηθούν στον έγκαιρο εντοπισμό διαταραχών του μεταβολισμού της γλυκόζης και σακχαρώδους διαβήτη.

Νεφρική λειτουργία. Η χρόνια νεφρική νόσος συνδέεται στενά με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ανάλογα με τον ασθενή, ο ιατρός μπορεί να ζητήσει κρεατινίνη, eGFR και έλεγχο λευκωματίνης στα ούρα.

Άλλες εξετάσεις κατά περίπτωση. Ο θεράπων ιατρός μπορεί, ανάλογα με το ιστορικό και την κλινική εικόνα, να ζητήσει έλεγχο θυρεοειδικής λειτουργίας, δείκτες φλεγμονής όπως hs-CRP ή άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις.

Δεν χρειάζονται όλοι οι άνθρωποι όλες αυτές τις εξετάσεις. Ο κατάλληλος έλεγχος είναι εξατομικευμένος.

Συμβουλευτείτε τον καρδιολόγο ή τον θεράποντα ιατρό σας για το ποιος έλεγχος είναι κατάλληλος για εσάς.

Η πρόληψη μπορεί να ξεκινά από την παιδική ηλικία,

Ιδιαίτερη σημασία έχει η οικογενής υπερχοληστερολαιμία. Πρόκειται για κληρονομική διαταραχή που προκαλεί πολύ υψηλά επίπεδα LDL ήδη από την παιδική ηλικία και αφορά περίπου 1 στους 300 ανθρώπους.

Η αυξημένη LDL στην περίπτωση αυτή δεν εμφανίζεται ξαφνικά στην ενήλικη ζωή· η έκθεση των αγγείων αρχίζει από πολύ νωρίς. Γι’ αυτό, όταν υπάρχει γνωστή οικογενής υπερχοληστερολαιμία, πολύ υψηλή χοληστερόλη ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό πρόωρης καρδιαγγειακής νόσου, ο έλεγχος των παιδιών δεν πρέπει να αναβάλλεται για την ενήλικη ζωή.

Η νεότερη ευρωπαϊκή συναίνεση της European Atherosclerosis Society του 2026 δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην έγκαιρη ανίχνευση της οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας στα παιδιά και στην ανάπτυξη παιδιατρικών προγραμμάτων screening, ιδανικά μέσα στην πρώτη δεκαετία της ζωής. EAS

Η πρόληψη στην πράξη

Η πρόληψη δεν είναι μόνο μια αιματολογική εξέταση και δεν είναι μόνο ένα φάρμακο.

Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει τον κίνδυνο, να καθορίσει τον κατάλληλο έλεγχο και να δώσει τις σωστές οδηγίες. Ένα μεγάλο μέρος όμως της πρόληψης βρίσκεται στην καθημερινότητα του ίδιου του ανθρώπου και στη συνέπεια με την οποία εφαρμόζει αυτές τις οδηγίες.

Η πρόληψη περιλαμβάνει:

- Τακτικό καρδιολογικό έλεγχο και εκτίμηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου.

- Κατάλληλο εργαστηριακό έλεγχο, εξατομικευμένο σύμφωνα με την ηλικία, το ιστορικό και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.

- Τακτική μέτρηση και σωστή παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης, όπου χρειάζεται και στο σπίτι.

- Υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή, προσαρμοσμένη στις ανάγκες του κάθε ανθρώπου.

- Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους.

- Περιορισμό της καθιστικής ζωής και συστηματική φυσική δραστηριότητα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει στους ενήλικες 150–300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα ή 75–150 λεπτά έντονης δραστηριότητας, ανάλογα πάντοτε με την κατάσταση της υγείας και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

- Αποφυγή ή διακοπή του καπνίσματος και περιορισμό της έκθεσης σε παθητικό κάπνισμα.

- Επαρκή ύπνο και αντιμετώπιση του χρόνιου στρες.

- Περιοδικό προληπτικό έλεγχο ακόμη και όταν αισθανόμαστε απολύτως καλά.

Μην περιμένετε ένα σύμπτωμα

Η Παγκόσμια Ημέρα Καρδιάς μάς θυμίζει ότι η φροντίδα της καρδιάς δεν είναι υπόθεση μιας ημέρας.

Και κυρίως, δεν αρχίζει όταν εμφανιστεί ένα σύμπτωμα.

Η πρόληψη αφορά εμάς τους ίδιους: να γνωρίζουμε τους παράγοντες κινδύνου μας, να κάνουμε τους ελέγχους που πραγματικά χρειαζόμαστε, να ακολουθούμε τις οδηγίες του γιατρού μας και να φροντίζουμε καθημερινά όσα μπορούμε να αλλάξουμε.

Μην περιμένετε ένα σύμπτωμα για να φροντίσετε την καρδιά σας.

Εμπιστευτείτε τον καρδιολόγο σας, πραγματοποιείτε τον προληπτικό έλεγχο που σας συστήνει και φροντίστε καθημερινά τους παράγοντες κινδύνου που μπορείτε να επηρεάσετε.

Το Thomaidis Lab υποστηρίζει την πρόληψη με αξιόπιστο εργαστηριακό έλεγχο, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού σας, με υπευθυνότητα και σεβασμό στην υγεία σας.

Πηγές: World Health Organization - Cardiovascular diseases fact sheet · World Heart Federation - World Heart Day · 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice · 2019 ESC/EAS Guidelines for the management of dyslipidaemias · 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. 

📍 Κόρινθος | Άσσος | Χιλιομόδι

Επικοινωνία

Τηλέφωνο: +30 2741 026193

Website: www.viopathologos.com

Email: thomaidispavlos@gmail.com